Câu hỏi:

Công ty chúng tôi thực hiện xuất khẩu tại chỗ theo chỉ định của đối tác nước ngoài. Khi phát sinh hàng lỗi, chúng tôi thường thu hồi và giao hàng mới thay thế trực tiếp cho bên nhận hàng tại Việt Nam mà không mở tờ khai hải quan (do bên nhận không phối hợp). Việc này tiềm ẩn những rủi ro pháp lý và thuế như thế nào?

Trả lời

1. Có được đổi trả hàng XKTC mà không mở tờ khai không?

Trong giao dịch xuất khẩu tại chỗ, việc luân chuyển hàng hóa (giao – nhận – thay thế) vẫn phải được quản lý thông qua tờ khai hải quan.

Do đó, việc:

• Thu hồi hàng lỗi
• Giao hàng thay thế
• Nhưng không mở tờ khai hải quan tương ứng

→ Là một sai sót nghiệp vụ và không phù hợp với quy định quản lý hải quan.

2. Rủi ro xử phạt hành chính về hải quan

Theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan:

• Hành vi không khai báo tờ khai cho hàng hóa xuất – nhập khẩu có thể bị xử phạt
• Mức phạt phụ thuộc vào:
  • Giá trị hàng hóa
  • Tính chất và mức độ vi phạm

Nghiêm trọng hơn, trong trường hợp không chứng minh được luồng hàng:

• Doanh nghiệp có thể bị đánh giá là:
  • Khai sai mục đích sử dụng hàng hóa

Hoặc có dấu hiệu trốn thuế nếu phát sinh nghĩa vụ thuế

3. Rủi ro thuế GTGT (rủi ro lớn nhất)

Theo quy định hiện hành (bao gồm Nghị định 181/2025/NĐ-CP áp dụng từ kỳ tính thuế 2026), hàng hóa xuất khẩu tại chỗ chỉ được áp dụng thuế suất GTGT 0% khi đáp ứng đầy đủ hồ sơ, trong đó tờ khai hải quan đã thông quan là điều kiện bắt buộc.

Nếu không có tờ khai cho lô hàng thay thế:

• Giao dịch có thể bị coi là bán hàng nội địa
• Bị áp dụng thuế suất GTGT thông thường (thường là 10%)

Hệ quả:

• Tăng nghĩa vụ thuế phải nộp
• Mất quyền hưởng thuế suất 0%

4. Rủi ro về khấu trừ thuế và thuế TNDN

Ngoài thuế GTGT đầu ra, doanh nghiệp còn đối mặt với:

• Không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào
  (do không chứng minh được liên quan đến hoạt động xuất khẩu hợp lệ)
• Khó khăn khi quyết toán thuế TNDN:
  • Lệch số liệu giữa tồn kho thực tế và sổ sách
  • Thiếu chứng từ hợp lệ để giải trình

Điều này có thể dẫn đến:

• Bị loại chi phí
• Bị truy thu thuế
• Tăng rủi ro thanh tra, kiểm tra thuế

5. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên:

• Yêu cầu các bên liên quan phối hợp thực hiện tờ khai hải quan cho hàng đổi trả/thay thế
• Lập đầy đủ hồ sơ:
  • Biên bản thu hồi hàng lỗi
  • Biên bản giao nhận hàng thay thế
  • Chứng từ liên quan đến hợp đồng XKTC
• Rà soát quy trình nội bộ để đảm bảo:
  • Luồng hàng đi kèm luồng chứng từ
  • Tính nhất quán giữa thực tế và hồ sơ

Việc không mở tờ khai hải quan khi đổi trả hàng trong xuất khẩu tại chỗ là rủi ro nghiêm trọng, không chỉ về xử phạt hành chính mà đặc biệt là rủi ro thuế, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Xuất khẩu tại chỗ là nghiệp vụ có nhiều đặc thù và yêu cầu chặt chẽ về hồ sơ, đặc biệt khi phát sinh các tình huống đổi trả, bảo hành hàng hóa.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp vướng mắc tương tự hoặc cần rà soát lại quy trình xuất khẩu tại chỗ để đảm bảo tuân thủ pháp luật, hãy liên hệ SB Law để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.